Tmaa wo khasi yauhnai?
1. Somas wo:
1. Somas wo:
Somas hingmo kauthai no somaji pho hingyauh phi ou. Akhe bo no tre kauthai bai khe niti, riti pho hingyauh phi ou. Saikau bai khe bu Custom pho hing ou; culture pho hingyauh phi ou. Khe ongnaima manoi le yauh bai matangmo, mkoih bai khe ye nuh maingmo so le ong ya. Arpho nuh maingmo manoi, yauh bai matangmo manoi keha wo no klai ou.
Somas le tma so phi hingkhe, jati ni kau, kaingmung, rchahmung, msamung, tammung suhmung, wamung soimung, chamung, tangmung toimung, tongmung akol, boilaimo, toidullaimo toithelaimo, jati ni achar, jati ni bichar, jati ni aingkhalaimo, achaimo nching ye kailaimo, thoimo sal souhri ye ni jai buju khelaimo niom dustur pahha lasing ye se somas ni msing yo klaisoingmo; somas ni bdeih sroh sei.
Bo somas le jati keha khe brau ni somas pho keha, juda khe ye se tong ou. Jejati brau sasauh chonglai khahlai khe ye toisa lamo manoi ong ya. Abo jati no kchu Isor sristi jormo khemo sal nching ye sauhgba sauhgdu khe ye Isor thepha hoihmo manoi, jati ni ‘porichoi’ (identity) keha sei. Bo somas se kma khe abo jati ni porichoi le kmamo sei.
Khe ye ongmbauh wo je jati pho brau ni somas wo se tongnang ya ye, je tongsong gbangther ongba brau ni sam wo tongnai jati kchu ni no snung ye ruhphreh ye thang singkhe abo jati le bini yarung no phoisa ye tre keha mphang wo bdeih keha ong ye gba ye, thang ye, drau ye ham ni chongmo se klai ou.
Sauhni jormo wo Isor rimo no beramo le Isor nio soito no loremo sei. Indian constitution ni aing khe bosi-18 ka khe voter identity card sauphrauh tong yauhnai nang ou. Abo icard bai se vote ma ri nai. Akhe jotosuh hammari chabauhpanda (govt. facility, scheme) thuh yauhnai pho abo identity card se kroi singkhe bung le thuh ya. Thuh phi ni kall le bung no le foreigner des juda ni brouh hamya hahphaimo hing ye se rom ye, kha ye, bu ye, nouhmnauhma wo se stau ye toingyauh nai.
Abodoi nop Isor ni soito kau rimo bo sauhni identity Card – somas no se bera ye tre keha jati ni icard bai ham ni chong singkhe Isor ni asirbath thuh ni le ro hing ye si ya. Isor ni khasirimo latha se chung le thuh nai. Isor ni soito no palaumo, Isor no seba khemo ni bthai le phola wo chouh ham yauhnai ni bauh wo ya. Akhe pap ni sasti pho ujang ni kull wo chouh ya. Jang ni kull wo se mmang wo pho hampanda maing yauhnai sei. Poap ni sasti pho jang ni kull, kthang ni kull wo pho ma thuh nai sei.
Kristian ni sasro Baibel kthar wo Jisu samo kau bre khe ongkhamo?
“Isor, Isor hingmo bai le sorgo raijo le thang maing ya. Apa Isor khasouhmo doi khe tongnai rau, pap no kose ye, achaikta maingnai rau chouh se apa ni ha wo le souh maing nai.”
Hingmo tong ou. Je pho Isor hing ye toboisa khemo bai chouh le sauhni somas (jati ni Identity) no bera ye khoi singkhe abo le mpha Isor khatungmo samung yakhou. Pap no kose yauhnai hingmo le pap le tma phi hingkhe Isor ni kau la ya, bini soito no loremo nching se mnusu le pap ong ou. Isor ni kau la ya ongmo le tma phi? Sauhni somas bai dormo ni aing bai toidulmo wo thir tong ya khe abo no Isor ni kau la ya ongmo.
Somas bai dormo le manoi muyngnoi yo keha sei. Dormo se kroi khe somas le pura kasouh maing ya. Somas kroi pho dormo no pura khe toisouh maing ya. Dormo khe bu mmang no thir khemo; dormo khe bu phola ni lama no thior khe ye hinbgrimo sei. Achaimo, kailaimo, thoimo ni achar le kphauhha khe bu somas ni achar bai tre kphauhha khe bu dormo ni achar bai khe ye se jai buju ma khe ou. Somas bai dormo le mma bai mpha doi; mai bai moi doi, bkung bai khaja doi sei. Skauh ye toi maingmo manoi ya.
2. Dormo toimo wo:
Dormo le pahha se kaham sei. Isor pho keha chouh sei. Jati juda khe kau jeda ongmbauh wo se Isor ni mmung pho bang ou. Akhe jati juda khe somas pho juda ongmbauh se sauhni somas bai mileri ye dormo toimo ongmbauh wo se achar bai toimungma pho juda ong msei. Isor le joto jati ni nouhyungma sei. Nouhyung nouhktor le dokalam bang ou. Salthang, salka, utor, dokhin, jelhauh ni dokalam dei hah pho nouhsing yo se souh ou. Jan ni lama kthamo doi se sorgo raijo Isor ni ha wo le hah maing ou.
Bose, Isor kau rimo tong ou. Abo Isor kau rimo no rza wo rza se toipai maing ya pho Isor waingsouh maingmo ni jora le toi maing yauhnai nang ou.
Somas bai dormo le manoi mungnoi yo keha sei. Mmang bai phola pho manoi mungnoi yo keha sei. Mma kroi khe phola nouhthauh laphaithai se kroi. Phola sauhkauh ye thang khe mmang le kthoi sei. Mmang se kroi singkhe phola le nouhbar ongmbauh wo bung pho samung tang maing ya. Abodoi no somas bai dormo pho khakrunglaiyauh sei. Sauhni somas chauhsoingyama dormo le abo le nini thangmo lama ongsouh ya.
Bible wo “Ha bai gothemo, khasimo, milemo, mchangmo no se skang naituh di. Akhe se abo jotosuh le nrau no ribau yauhnai.” Hingmo le tma hingmo so klai? Ha bai gothemo, kthamo hingmo le sasro ni kau le kaukthu, kaurkeh ongmbauh wo mchi ye kho la ni agare msei. Nini somas bai dormo ba krunglaimo de skang mchi ye la gra di. Abo ni yauhgu wo se nung bai nini nouhkhpong, akhe nini jati pahha nung chongmo ni sla baara hampanda Isor ni asirbath le nrau thuh nai hing ye samo sei. Jisu samo le kaugboi seri. Bose, lasaunai rau mchikromo ni bauh ye mnusu lama kropai ou.
Ongmbauh wo sauh bai gothemo,kthamo, milemo no skang tase ye dormo toilaina. Jepho beng Kaham sei…”hing samo kau khuha bai kanama bsa baa dei khe le kthapai ya.
3. Tangchamo lama wo:
Tang ya khe ta cha di hing ye Isor pho hing ou. Purthim wo joto chung tang ye se ma cha ou. Tang ye tong pho se bohouh houhpung ni agare ou; khatungmo bai mchumo dei le houhpung ni kchalma sei. Khe ongmbauh wo ake ni brouh rau dei yauhktouh phaing tongmo thaiha bai, tanggborma bai le tauh aiskal purthim haba chuu thangmo wo le kaasouh maingsi ya. Tauh aiskali yo le Chongbauhma bai thihkauma se mosto nang thangha. Chongbauhma hingmo khe jeba samung wo pho chong ni bauh ni rungmoma sei. Thihkauma hingmo khe English bai khe ‘economic’ hing ou. Je pho je nuhmo bai khatungmo no ruhphreh ya ye nangkuhmo, rauhkuhmo wo kom khoros bai tauh srahha wo je gothemo cholemo droih no chong ye cholemo se thihkauma le hing ou.
Huhba haba khemo bai yauhgu ong ye chamo bai le tormari slai maing ya akhe dugu kouhmo sal pho phai ya. Beng ba bre khe ye cha ye chuh ye thang mi hingmo no tase ye jan maingmo lama wo hing yauhnai nang ou.
Nouhkhong chayauhnai lama le lekha krung ong ye chakri khemo bai chouh ya. Tau taingmung le mungha thauh ya hing doi nouhkhong cha yauhnaima lama pho btung gbangma tong ou. Chung dei lekha pora kroi rau pho lama btung gbangma Isor mthuh ye toing ou. Asol khe bkha no kchaih khe chongmoma se skang nang ou. Chongmo tong khe lama tong ou hingyauhmo le kaugboi sei.
Lekha rung ya rau ni chaabauh lama nuhmo khe:
1) Bebsa steh nching raisa ye thihkauma bai chongmo kchaih tong khe ktor wo kaasouh maing ou.
2) Bagan khemo pho steh nching ye raisa ye bosi nairuh gbauri tori ye thang khe chaamo lama keha sei.
3) Posu palaumo pho huhba bai chakri rau no sauhthaih dei bosi nairuh, sal boii abo no samung khe ye sauhthaih khe chaakhouh thang maingmo lama tungha sei.
- Somas wo:
- Tangchamo lama wo:
- Rasniti thungmo lama wo:
- Poremo lama wo:
- Sungsar khalaimo lama wo:
- Bsa palaumo bai phrunglaimo lama wo:
- Bthoh khalaimo lama wo:
- Social media wo:
- Literature wo:
- Cheihlaimo bai nailaimo lama wo:
- Kaumala lama salai tongmo wo:
- Halau renglaimo bai man toinglaimo lama wo:
- Sailaimo lama wo:
- Toidulnai houhgra bai lugo ni kchar wo.
Tags:
Kaubru Article

