Lekha rung ya khe tauh aiskali yo le yakong gbai, mkoih kana dei mungha kam chuhmo kroi. Khe ongmbauh wo joto chung lekha masnung ou. Bose lekha chung ma snungmo ni ortho no chung sisouh yuauhnai nang ou. Lekha ma snungmo gbangther brouh ni bkha wo chongmo khe sorkhari chakri khe ye tang ya cha yauhnaima hing ye chong ou. Lekha masnungmo ni ortho gboima so le:
LEKHA MA SNUNGMO NI ORTHO GBOIMA RAU LE:
1. Gian ka yauhnai.
Lekha le giyannang rau soimo sei. Giyannang rau ni yauhpai, yauhdu, brau ni giyankamo ni kau, brau ni tangmung, brau ni tongmung akol, bre khe brau cha ye chuh ye thang, bre khe ongkhe chamo lama wo thang phi maing, bre khe ongkhe mnusu ba nosto ong phi, bre khe ye bung ba jati bai ha no toikhouh phi maing, bre khe ye beng bai bo purthim wo mmang bera khoinang pai ye pho mmung kaham purthim wo kmoih ya khe ye khoinang phi maing etc. hingmo ni phrungmo kauthai, kau moilo, giyan kaa maingmo ni kauthai sroh sei. Khe ongmbauh wo se lekha le snung khe giyan kaa ye, brouh chuhmo ong thang maing ou.
2. Sauhni yakong bai bahcha maing yauhnai.
Lekha krung ongmoma le sorkhar chakri khe cha yauhnai ni bauh wo chouh ya. Chakri khemo le nouhkhongha brouh no se palau maing ou. Chakri ni khoi ye se tre lama gbangma nouhkhong cha maingmo bai jatgi bai dormo, ha no toisa maingmo lama gbangma lekha krung ongkhe nuhkhouh ye thang ou. Bo purthim ni 'ksungkautma' (history) yo mmung kplung khe ong tongnai rau le chakri khenai rau ya. Tre sosro lama kaham no khosa ye, sauhkeha sartho ni bauh khe chong ongyama ni jati bai ha, dormo ni bauh ye sauhni praing bai somoing moilo no khoisoing ye samung tangmo bai sei.
3. Jati bai dormo ni bauh wo brouh chuhmo ong yauhnai:
Lekha krung ong tong ye sauhkeha ni bohouh pho pung ya gbangma topng ou. Akhe lekha rung ye sauhni nouhkhongha le je chamo doi chole maing droih ongnai gbang tong ou. Lekha rung ye nouhkhongha le naqithau mchang khe ye beng bai batai maingnai tong phi ou. Lekha rung ye chakri maing ya ni hing ye lama thauh ye hlongthai ktorma lama kchar wo gbeng ye klaisuh tong dei khe tongmo le rungmo klai ya. Jati bai ha, sauhni dormo ni bauh ye brouhchuhmo, yauhmoing maingmo brouh ong yauhnai se nang ou.
4. Lekha rungmo le eskul ni pora boi no poremo chouh bai pura ong ya:
Gbangther brouh le eskul ni pora boi no pore ye kathauhbi phai khe ang le lekha krung, kmaing se ongha, snungthauh ye phaiha ba tre le snung ni nangsi ya hing ye chong ou. Abo le moidu bsouh thauh yethangmo dei sei. Eskul ni poremo ni bade wo tre boi kauham bai kauthai kaham no poremo sauhthaih yauhnai nang ou. Abo khe se giyan kaa maing ou.
5. Rungmoma ni loge manoi mungbroi:
Sangphang waphang rau kthang tong yauhnai ni bauh wo manoi mungbroi - Ha, Toi, Hor, Nouhbar nang ou. Praingnangma joto pho no bo no chungnang ou. Abo dei, mnusu ni gian kthang tong yauhnai ni bauh pho bo bai sur ye sa singkhe:
1) Ha : Dormo Isor bai krungmo ni gian.
2) Toi : Lekha snung ye rungmo ni gian.
3) Hor (Sal tungmo) : Sauhni mma ni maibimo gian.
4) Nouhbar : Kauma salai, tonglai, tanglaimo nching ye lakhouhmo giyan.
Bo manoi mungbroi bai jonom krunglai ye gian lakhouhmo kroi singkhe mnusu ni giyan le pura kasouh maing ya.
6. Lekha rungmo nslai yauhmoing la ni rungmo se ktor:
Lekha le jesah rung tong pho abo bini rungmoma no se samung wo phnang ni rung ya singkhe mungha ortho kroi. Docktor, Enginier, etc jesah rung tong pho chakri maing ya khe chuh ya, jati bai bongso no kaukti ri maingmo kroi, nangkhruh maingmo kroi, toithe maingmo kroi, tre lama no nuh ya singkhe tma kamaimo tong nai. Khe ongmbauh wo rungmo suh le jeba se kaham sei. Rung ye tong pho nangmo jaga bai somoing yo chuh ya, yauhmoing la ni rung ya singkhe ortho kroi.
Tags:
Kaubru Article

