NINI BUMTOM NO AREING TA TOING DI

Nini bumtom no areing mthu ye ta toing di. Nini bsauh ni manoi moilothauh le nini bumtom sei. Isor, mnusu ni bsauh wo manih moilo keha hoihmo le nini bumtom sei.  Mmang ni bauh wo khe cha kaham chung cha yauhnai nang ou; bumtom ni bauh wo khe bu snungmo kaham nang ou.

Mmang le jesah ktorma phaing sukti pura ong tong pho bahcha ye samung tangmo se kroi sing khe areing beng ni bauh wo pocha sei.  Abo dei no nini bumtom giyan jesahha ka ye, simo rungmo ninijesah tong pho yauhmoing la ye samung kaham tangmo se kroi singkhe, nung, nini nouhkhong, nini jati, nini ha ni bauh ye bung le pocha, bocheing bai chapra doi sei.

 Bumtom le kolkarkhan doi sei.  Kol karkhana pho chalau ya ye rungsuh toing singkhe khikhloh ye nosto ong thang maing ou.  Juhni yauhmoing la ye chalau toing yauhnai nang ou.  Abodoi bumtom pho mungha samung tangri ya ye mthuu toing singkhe yauhmoing chuhyama bai nosto wo souh ye thang ou.

Kol karkhana- electronic manoi, computer, mobile rau pho antivirus kroi singkhe virus hah ye nosto ong thang maing ou.  Abo doi brouh no pho hamya solenaima nini mkoih bai khunju wo kplung kjhe ye tong ou.  Abo no nini giyan ni drausaunaima, kaham bai hamya simoma bai bsauh ni santri toingsau ya singkhe bumtom ni virus hah ye nosto ong thang ou.  Ongmbauh wo tre sosro manoi nslai pho pho nijer ni bumtom no tikna nang ou.  Nijer ni bumtom bai se sasauh no kaham bai hamya je thaiha wo toingnang yauh ou.

          

Nini bumtom no tre keha no stau ye ri di.  Bumtom le khauhsihlai yauhnaima manoi ya, dan khelai yauhnaima sei.  Tauh aiskal computer ni juk wo data - apps, photo,audio, video, text, software, games etc. rilai lalai khelai ou.  Abodoi giyan pho media juda juda bai yaphaihlai ye phrunglai ye snunglai ou.

Bo purthim wo le chung joto se snungnai satro rau sei.  Akhe chung joto se phrungnai mastor sroh sei.  Nung pho joto nthing salboii snung ye se matong ou.  Akhe ninthing nching ye pho nung siruhyama bai nung no je thaiha lama wo nai ye snung ye tong ou.  Khe ongmbauh wo phrungnai m,astor kaham ong maing yauhnai ni khe ye nini bumtom no tikna betha kaham khe ye yauhmoing la di.

Nini bumtom no areing mthu ye ta toing di. Nini bsauh ni manoi moilothauh le nini bumtom sei. Isor, mnusu ni bsauh wo manih moilo keha hoihmo le nini bumtom sei. Mmang ni bauh wo khe cha kaham chung cha yauhnai nang ou; bumtom ni bauh wo khe bu snungmo kaham nang ou.