SOMOING BAI JAGA NO SKANG SI DI

Chini salboi ni nangmo gbangma ni msing yo poila bai nangkrathper le ‘Somoing nai bu samung tang di; jagaa naii bu manoi toing di,’ hingmoma sei. Kauhouhgra wo khe sayauh phi ou, ‘Sor le sau ye chauh tong phuh se touh laruh di.’ hing ye. Abo chauh ye moing ye tong phuh wo se buu laruh ya singkhe uchihha yaphang nching ye raisa snam phi yauhnai nang ye thang ou. Chini salboi ni samungma jeba wo pho bo kauthai kau moilo no toi ye chung tong yauhnai nang ou. 

Chung jeba moitloi thaitoi kaimo pho jo hing ye tong ou. Abo jo wo se kairuh ya singkhe, achai phi pho se chongmo dei bthai yo pho sra ya, bauhmo dei maing ya pho ong ou. Jeba poto wo se bini somoing bai jora hing ye tong ou. Abo no se si ye jora wo khrohp khe ye maingruh yauhnai nang ou.

Eskul wo lekha pora snung ye pho poila wo le yaphang bthai A B C no se snungsa gra yauhnai. Ongyama ni D E F nching se snungsa thang singkhe, bung le jesuh pho kchu wo le kaa maing ya. Tmangmi, yaphang ni bthai A, B, C no se snungnang ya khe, bre khe kauthai kaari ye bung soipore maing ni? Soipore se maing ya singkhe kchukhreng wo kasa ni le bini khe le jesah pho maing yauhnaima lama kroikhauh.

Mnusu ni aiyu ni lama wo skangthauh siyauhnaima yaphang khe sauh no jromrinai mma bai mpha no skang sning yauhnai. Bini yauhguteh wo khe Isor no. Sur ye sa singkhe:

‘A’ khe Mma,

‘B’ khe Mpha,

‘C’ khe bu Isor.

Tma hingkhe yaphangther le Isor nou. Bose, mma kroi singkhe Isor pho jormo se hoihkhlai maing ya. Mma se houh taskuh toi ye, houhsa baa phi ye snouhsnah huhthloih ye, jotosuh bini bauh wo pura kosto maingyauhnai le mma sei. Abini bung no chamung bai kaingmung ri ye lama phnuhsa toinangnai khe mpha sei. Mma bai mpha ndei ya singkhe Isor pho se mnusu sristi jormo khe maing ya; khe maing ou, arpho bung waiha niyom banaumo se bodei sei. Ongmi Isor le jonom loreyaha, soito thaiha bai tongnaiha ongmbauh wo waiha bung niyom khapaimo no le tre toise ya. 

Abo bsa torsa ye giyan biyan ongsa khe bini mma bai mpha se Isor no sningri nai. Janni sauhni bsa no Isor ni porichoi sa ye ri ye dormo ni lama, kaham ni lama gboima no phnuh yetoidulsa toinang yauhnai ni daito pho mma bai mpha ni sahka wo se pahha Isor yaphaih ye toing ou.

Bsa no Isor ni lama phnuh ye hingri maing ya singkhe, mma bai mpha ni sahka wo pho pap kcha ou. Akhe bsa pho mma mpha ni kau no la ya; mma mpha toisa ye phaimo Isor no se sidauh sinang ya ong ye thang singkhe, brau ni sahka se abo pap le ruhphreh ye thang phi ou. Isor aingkhamo se abo dei sei. Tmangmi, bsa ni kaham hamya jotosuh daito bu mma mpha nthing yo, akhe bsa rau bu jotosuh je mma mpha phrung ye hoihmo no se kathing ye, torkhouh ye, abo no phlausouh ye toisouh thang yauhnai ni khe ye Isor aingkhapaimo sei.

Tre thaiha kauhouhgra wo sayauh phimo singkhe tma? ‘Korai ni biskang wo koraigari ta toingsau di,’ hingyauh ou. Korai le bini uklau wo se gari le kha ye sori yauh ou. Bini pocha se biskang wo toingsau singkhe bre khe se abo pocha no so ye hing maing ni, baara se lama gbeng ye bung le hing thang maing ya ong nai.

Abo dei no chung brouh mnusu wo pho chini salboi ni pocha (chini jotosuh chongmo, khatungmo, khabaimo, mchumo, jala phurti, ginsamo, samung tangmo etc.) no bu uklau wo toing ye, biskang le Isor no se toing yaiuhnai. Bo hingmo ni ortho khe nung nini chongmo no ktor kheyamani Isor ni chongmo no ktor khe skang toing yauhnai hingmo sei. Abo ong khe se kaham khe hing ye la maing ou. Pocha no se biskang khe ye, Isor no uklau wo toing khe bung le bini ksungha ni biskang le hing ye la maing ya, lengmo, khaukchoimo, gondogul, jaterjat hamyama se bin thing yo jonom ni kplung ong matong nai. 

Tmang mi? Biskang wo toingyauhnaima (Isor ni khatungmo) no bu ukalu/yauhgu wo toing ye, uklau wo toing yauhnaima (sauh ni khatungmo) no bu biskang wo khe ye ulta phalta maing tong mbauh wo sei. Somoing bai jaga no si ya ni.

Chini bsa btoi eskul pora chung phrunglaimo wo pho je pho lekha mungha rung ye phai gra maing khe, hingmo thaiha chouh no naisuhmo bai bobisot biskang ni no chongsau ya singkhe, baithang ni somas bai dormo phola ni lama krung ye chongsau ye, chongthauhmo se kroi singkhe somoing bai jaga wo mile pai ya. Abo bsa ni biskang wo tma tongsau phi nai yauhnai nang ou. Abo bsa se asuh khoros khe ye eskul pora khemo, snungthauh ye phai phuh le sauhni somas bai dormo no sningphai ya ong thang singkhe abo le somoing bai jaga wo milemo ong ya. 

Joto brouh ni daito le bo tongthai, chathai, kaingmung bo no kplung khe tong maing yauhnaima ni bauh wo chouh ya. Sauhni somas bai dormo no se skang kchaih khe toisa maing yauhnai nang ou. Sauhni ksung ni somas bai dormo se yauhkpleh thangha singkhe, bung le bini ha ni simana kpleh ye phathar ha gbuing yo souh thang msei. Nung bu hagbuing yo souh thang khe, ubo bu abodei ong thang singkhe nini baithang ni nouhkhong le spo jaibuju khe ye, mthang ye, toisa ye, chalau ye toing phi nai?

Nini thahpha khoha ni nouhkhong le nouhkhong ya. Baithang ni joto ni maingsingmo nouhkhong le nini ksung ni baithang wo toisabi ye phaimo mmang ni bkhauh bu somas, phola ni bkhauh bu dormo abo se baithang ni nouhkhong. 

Aiskal purthimbi yo dormo mmung bang ye thangmo rau le sa ye kull kroi. Dormo le pahha se kaham. Dormo le hamya le kroi. Abo dormo ni niti no toi ya singkhe abo je thih khe toi ya brouh bung se ham ya. Bose, abo bsing yo tongnai rau nching ye brouh hamya bang thang khe brouh no le paiyauh ya, dormo se hamya dosa mmung maing ye thang msei. Ouh tau ham ya khe bagra no paiyauh dei ongmo chouh sei; dormo le pahha se kaham sei.

Bose, bno somoing bai jaja milemo no nai singkhe, abo dormo bai nini somas ba dalau muhslau ba goh de cha phi? Mamla khrouhnoi khamo ba knoinoi loge pal toi ye knoinoi no khaumo kropima bai khusi khe kthalairi ye mnoilairi ye de tonglai phi maing? Bo no khuk khe tase ye naithai klai ou. Somas le jati ni manih mukta, rangjauh ruhphai, don duluh sei. Abodei no Dormo khe bu phola nmi bauh wo sei. Dormo no bera pho ong ya, somas no bera pho no ong ya. Mai bai moi ong tong mi maituh bai moituh le thainoi khe se ma song ou hing phi pho thahpha khoha ni manoi, houhsing souh phuh pho no pal sei. Mairong kroi khe moituh tuhha khe le keha pho song cha ya. Khe moi kroi pho no maituh tuhha chouh bai le cha phi maing ya. Abodei no mnusu joto jati yo se bo somas bai dormo no le je sinai ni jora wo le manoi mungnoi ypo mungha dei khe mileri ye toi ye hing ou. Abo bai se jati nouhkhong chalai ye hamkchangma bai bo purthim Isor ni khum bagan wo mchang gothe ye tonglai pai ou.

Ongmbauh wo jebrouh, jephuh, jething, jeba wo pho somoing bai jaga no skang si ye chini chongmo bai tangmo ni yapri no selaina.

Khakchangha.
~~~~~~~~~~~~~~~~

Bru Nouh