SODESI GOLOJUK NI KAUTMA

Sodesi hingmo khe Dormo keha sei. Dormo pho Dormo betha ktung klai ou. Arpho betha dormo le kthang sei. Soiyang Isor brau ni loge tongmo sei. Bose, Sodesi rau khe Ganja sidi betha nung ou. Brau Isorno no manemo khe Tintara hing tong ou. Abo bai se tam ye, ganja kpheih khe ye, rchah ye Ama no mane ou.


Sodesi ni houhgra
Bo Sodesi rau ni Guru, houhgrathauh khe Rotnomoni Laitong sei. Laitong khe Tripura (Ktal) rau ni msing yo panji songha sei.
Guru Rotnomoni ni Sichu Dasi rau khe:
1. Balapha,
2. Dogaingpha,
3. Senimpha,
4. Bakchangpha,
5. Orjungpha,
6. Wathaipha,
7. Aulipha.

Bo Sodesi khe Guru Rotnomoni se Tripura (ktal) hing phi pho aro je Sichu Dasi ongnai bai je bini loge wo ruhphrehnai rau le Bru no gbangther klai ou.
Guru Rotnomoni Tripura, bo bung phaimo khe Parboti Chotugram nching phai ye Tripura rajaha wo hahphai ou. Bung hahphai ye son 1947 wo khe Sodesi hing ye bthoh bahchasa ye poila Nouhyungma raisa ou. Bung sihkhlaphang nching ye bo samung no tangsamo sei. Bung khe poila wo le Mahadep Sondon sei.

Sodesi rau tongnangmo jaga:
1. Sodesi rau poila Nouhyungma tangmo jaga khe bo Tauh wo Toisama Burigat Dergang toimarkung, Uttor Tripura wo sei.

2. Anando Bazar Bini yauhgu wo khe Ananda Bazar Utor Tripura wo Nouhyungma tang ye tonglai phi ha. Bo Anando Bazar hingmo mmung pho Sodesi rau brau tongthau chathau Anando basi khe ye tongnangmo jaga hing ye Sodesi rau no Anando Bazar hing ye phanang ou. Brau Anando bazar hing ye mmung pha tong phuh rau wo le Gari pho pa ya khou, Bazar pho se kai yauh yakhou. Bo bara kaiyauhnaima bai Gari gura pa yauhnaima no no brau sisau ye arphuh nching se Asta blong kthang ni msing yo manoi pocha hoo ye hing tongmo rau "abo Gari phaiha, phaiha...lama hoih di..." hing ye ongsaulai tong ou. Tma hing khe brau nthing yo Isor kthang loge sauhgba ong tongmo ongmbauh wo je brau nuhsaumo bai sisaumo, sasaum rau le kaugboi sroh sei. Thaiha pho brau ni bkhu ni baikhiyo le mangna wo ha klai thangmo kroi. Tini krung ye je brau sanangmo soito proman, proman se souhphai ye tong ou.

3. Bini pai phi khe Bandarima
wo souhsalai ye aro Nouhyungma tangwoilai phi ha. Bandarima khe Dergang toima ni bsouh, dokhin bai susanangmo, Anando Bazar ni sahka, Utor Tripura wo sei. Bo Bandarima hingmo pho Sodesi rau pha ye khoinangmo nou. Ding waiha le chini Bru jati yo Ama ni banda cha ye, tang ni toi ni nang ya kmoing bthai no ma cha nai, hing sisau ye Ama le banda bagrama sei hing ye se Bandarima hing ye phanangmo sei.

4. Nouhkurthamma
wo souhlai phi ha. Nouhkurthamma khe Bandarima ni dokhin, tre sahka wo sei. Nouhkurthamma hingmo ni ortho khe Hadu duha wo Nouh khongha tangmo btau tauha wo se khatal dumso dumso ye nouhkhung tauha bai khe tangmo se joma Nouh kurtham ka mi bauh se nouhkurthamma hing ye brau mmung phanang phi ou.

Katichamo
Bo Sodesi rau no Salampata toinang ye Sibraikhong wo Katichawoi ou. Abo brau kati chamo SALAMPATA khe Debsing Rai ni yauh ni se toinang ou.

Bo Salampata no Debsing Rai maingmo khe Ramgungga Manik ni sauh wo Ramgungga Manik ni bihih bkhutham, Gunomoti, Maiyamoti bai Mata Isory song brau rinangmo sei. Hmba SALAMPATA le arphuh se sristi hingmo kau ya. Salampata le Brouh mnusu jormo ongkhe Salampata pho Isor tauhsingmo, Sorgo bai Purthim krunglaimo, Isor brouh mnusu no Soito kha ye rimo Sorgo Samchury, Thangmo ni mphang sei. Salampata no Khlumphang pho hingyauh ou.

Andulon Sristi Basi Phuja:
Lugo gbangther khe bu Guru Rotnomoni ni dol se arphuh wo. Brau khe Sodesi ong mi Phuja le mane ye. Sodesi rau le Ama no se mane ou. Khangma khangsa phuja pali le brau le khe ya.

Chudry rau khe bu Basi phuja ni chanda thumlai mi. Sodesi rau khe abo chanda ri ya. Chudry rau khe somas (Bru Customary Law) ni bagra rau ongmo dei yo brau ni Aing no no Sodesiharau khe mane ya ongmbauh wo Chudry rau gingsa thangha.

Basi phuja hingmo khe Jati ham yauhnaima ni panda wo phuja ktorthauh Msih taingmo phuja se Basi phuja hing yauh ou.
Abo dei khe Chudry rau ging sa thang sing khe Chudry rau raja nthing kau klairiha. Arphuh ni amol wo Raja khe Birbikrom Kisur Manikyo sei. Raja jokhon bo kau, Sodesiharau Chudry ni Somas Aing no mane ya ong tong ou hing ye khna khe bre khe brau ba somas no sphai phi tong hing ye raja, bini siphai rau no aigia ri hoihha. Raja Birbikrom  Kisur Manikyo ni siphai rau thang ye kauphru hoih phuh se Sodesi rau Sare sat jona khuniya ongmo. Sare sat jona hingmo khe khrouhsning kchar brouh thoi mi hing msei. Khrouhsning kchar hingmo ni ortho khe raja pho mchi ya abo kau no. Khrouhsning se thoimo le thoi ou. Bose aro khrouhsning thoinai rau ni msing yo broi houhnang keha maisingyauh thang mi houhsing ni apheih no khe pura ong yakho ni kchar/kchaha wo tukesingmo sei.

Guru Rotnomoni sap rinangmo
Sodesi rau no Birbikrom Kishore Manikyo raja bai kauphru yauh ye Guru Rotnomoni no bu rom toinang yauh ye bung no mthoi ni khe yauh phuh wo sap rinangmo kau rau khe bo dei sei.

"1. Ang no oporat khe ye deramo kroi yo asami khe ye ang no nrau rom dei bo jogot manang wo nrau asami ong ni ong thou.
"2. Aini ktouh mala no nrau mso dei, nrau ni 360 raja lipto ong ni ong thou.

"3. Ang aini kaijo samung no pura khenang maing ya khe ye nung nosto khe dei nung pho bo raja ni Singkason wo achouhsouh maingnang ya ong thou, are hing ye sahp rinang pai khe Guru Rotnomoni no mthoi hoih yauhja ha.

Guru Rotnomoni tre biskang ni kau kchaihnangmo rau.
"1. Bo Purthimbi yo ang uchhiha phai phi nai. Salka wo thang ye ang pot pherau phuh khe Goiranggo Kolky muha probu ong ye ang phai phi nai. Ang no arphuh wo sningsau ya taong di. Ktouh ni mala wo, bkhrouh ni kamsoih yo jora le nrau sning ya lasau di.

"Riti Niti ni ripanto Nairaiyon,
Dusto no domon khe maingnaiha,
Sristi no palon khe maingnaiha,
Chumo muh-30 chu naiha,
Yapai bu muhha kchar kanaiha,
Ha wo ka bu yapai mara kroiha,
Hlong wo ka ye bu yapai mara phnuh maingnaiha,

Juge juge ni Soito Sonaton Mohonmar,
Sorbo Suktiman khe se phai phi nai."

"Mai cha phuh wo mukmoihnai rau phai khe Tausko rasihnai rau jaga marinai.

"Salka Songkho suhnai rau phai phuh wo khe Mai cha phuh wo mukmoihnai rau jaga mari phi nai."

Bo asuh jora Sodesi rau ni kautma thummo mai tong khou. Tre je sinai rau tong khe bo tola ni Comment Box wo ri maing khe bari khakchang matong nai.
________________________________________
x

Post a Comment

Please Select Embedded Mode To Show The Comment System.*

Previous Post Next Post