SAPHEIHMO

KAUTMA YARUNG

     Bo SAPHEIHLAIMO hingmo ni KAUTMA no toi ye Article thaiha soi yauhnai ni bauh ye aini bkha bkha wo betha khe ye dage yauhmo tong ou. 

    Tmangmi? hing singkhe, ake phuh nching ye tini krung ye, jething, jephuh, jeba wo pho jebrouh ni kchar wo pho, jeba dol ongba mondoly yo pho bo SAPHEIHLAIMO kauthai se gbangther khe ye khnamo ong mbauh wo soi ya ye tong maing ya. 

      Akhe, bo ni KAUTMA no toii ye so le keha brouh pho no article soimo pho nuh phi yakho ongmbauh wo aini simo rungmo wo kaa ya thohha pho soikhouh ye nai phimo sei. 

      Sapheihlaimo le sanai ni khe sathauma, saruh sathauruh sei. Je sapheihyauhnai brouh ni khe bu hokhi bai bauhha ktung sei. Jromsoi ye khnasouh maing ni mosto agare ou. 

Khe ongmbauh wo sapheihlaimo le chaiya hing ye joto chung si ou. Sapheih yauh ni pho joto chung sleh phi ou. Being ni sahka wo khe bu chung bethaa sapheihthau yauh ou. 

     Sauh khatungyama, sauh slehmo, sauh gingsamo bthai no ba bre khe ye being ni sahka wo ba rungsa yauhnai ba mchu phi mi stou. 

     Bo ni kautma no kaalam kaalam khe ye bauhkhlai ye, khasah khe ye snunglai ye nailai gra na. 

1. SAPHEIHLAIMO HINGMO LE TMA? 

     Sapheihmo hingmo le jekeha ni sahka wo kthaayama nuhmo ongba khnamo ongba Chong ye bkha bkha wo bung sauhkeha wo buju maingmo no bini bkha suuri ye, hamyama bsouh chari ye samo abo no se sapheihmo hing ou.

Tre tubgha doi khe sa singkhe, bung sauhkeha  ni bakhan sei. Bre khe bakhan klai phi? Bung sasauh no se sithauh, ktorthauh, chathauh, kahamthaluh hing ye chong ou. Being no khe bini slaii tola, Simo kom, jeba wo pho chaiya khe ye nuh mi. Abo ongmbauh se being no sapheih ou. 

     Sapheihmo bai le snam ni naimo klaii ya. Tmangmi hingkhe, kauktung, kaukpra le khunju wo hahri maing ya, baara gingstaulaimo sei. 

Keha brouh gingsa ye tong phuh wo kauktung, kaukkha Bai ktumo, sapheihmo rau le hor chung thing ketansi Bai luthaih ni naimo dei sei. Hor no le toi bai se luthaih ou; ketansi bai ya. Ging no kchangri ni khe kaukchang kauktoi se nang ou.

 

      Snam ni chongmo wo le kaukchang bai khe ye gothemo, kthamo bai chakuhmo lama no se sa ye phnuh ye ri ou. 

Mnusu ni sirinaima (senses) mungbama, bo MKOIH, KHUNJU, KUNGTHAI, SLLAI bai BKUR bo rau brau se ktha yauh ya singkhe, bsauh ni Chudry bai Karbary khe bkha bai bumtom sei. Brau se bichar kheruh nai gra ou. Abo bsauh ni chudry rau se khalau maing ya ongkhe, SLLAI no se thokhlai hoih ou.  Somoing yo khe Yakong yauh rau no pho "Ngko Bo no sa mattang hoih gra di," hing ye pho thokhlai hoihkhau ou. 

     Bose, abo bsauh ni Chudry & Karbary khasah ongkhe le jematang abodei khe hamya dage ya. Bung le jromsoi di se hing ou.

     Sapheihlaimo kauthai le khnathau ya. Sanai ni khe bu sathauma, sayauhnai ni khe bu mosto ktungma sei.  Khe ongmbauh wo sapheihmo kauthai le KAUHAMYAMA sei. Snam ni chongmo kau ya. Snam ni chongmo kauthai le khukchang khuktoi bai se burdi kaham, lama kakaham, kaugboima no se sa ye ri ou. 

     Sapheihmo bai ktupheihmo le busmaimo ya, bupheih hoihmo sei. Snammo kau ya, stahmo kau sei. Kaham ni lama bai chakuhmo lama wo phai di pal saingmo pho klai ya, korya saingmo dei, gingstaumo dei se klai ye thang ou. 

     Maiya ni karon wo phrung ni naimo pho no ong tong maing ou. Bose, khukchang khuktoii rung ya singkhe, ktupheihmo bai sapheihmo no klaii thang maing ou. 'Reng ni rung ya rau rengmo khe mrong mdei, khorang yachauh ni rung ya rau yachauh phimo khe bu gingsa mdei' hing ye sa yauh dei pho ong maing ou. 

     Aro no phrungnai bu rung ya, khnasau nai bu jromsoi ya ong singkhe, phehlaimo pho souhphai maing ou.

2. TMA NI KARON WO SAPHEIH PHI MI? 

     Simo rungmo kom, being ni bauh ye chongkhlaima kroi, ging bai bakhan gbang, sasauh no khe kahamthauh bai sithauh, krungthauh khe ye matong yauhmo ni karon se being no sapheih ou. 

     Kola toi pung ya khe se pipauh ou. Abodoi, chongsouhma pura kroi brouh se sapheih ktupheih grauh pho ong ou. 

3. SPO LE SAPHEIH PHI? 

     "Ang nijer pho bini jaga wo thuh mi jodi ong singkhe, ang le bre khe ong no? Aini sahka wo ang tauh bung no sapheih dei khe ye, ang no se sapheih yauh mi ongkhe, ang le bre khe ye ma tong yauh phi nuu..." hingmoma rau chong ye nai ni rung ya rau se sapheih ou.

     Bchisouh ya rau, simo nuhmo thuu ya rau, jromsoima kom rau, ging gbang rau, bakhan gbang rau, risi bai khamreh gbang rau - bodeima brouh rau se besibauh sapheihmo kau le toii ye hing ou. 

     Kolja kolja, nouhkhai nouhkhai de sapheihmo kauthai sroh de khai ye, toii ye tong phiha pho mahing khauh ou ada brouh no le. Ada khe maiya ni karon wo phrung mi hing ye sauhthaihmo se phrung ni rung ya ong thing yo khukpra yauhkpra boi thing yo sapheihmo bai phehlai yauhnaima wo graam pho khuda thang maing ou. 

    Sapheihgrauh brouh ni khustoi yo le tre kauthai le onek kom sei. Sapheihma boinai rau le being ni hingmo yapri nuh pho, khorang snammo pho, mnoimo pho  achouhkhlaimo no pho, bahchamo no pho, jeba nuh pho se bung le sapheihthai sroh khe se nuh tong mi, kau kaham sa yauhnai le ukti pho kroi, rung pho rung ya, moito pho se kroi.

4. SAPHEIH YAUHMO NO BRE KHE YE UTOR RI YAUHNAI?

     Jromsoi khalauma bai khe ye, kau tokra ri ya, bini kau no phikhlai ni nai ya khe ye, je bini khasku thangmo dei sari ye, kong ye lairi hoihg gra maing khe abo se kaham thauh. Hor bai hor buulai ye le hor le thoi ya. Hor le toi baiha bai se thoi ou. 

     Jromsoima bai khalauma kroi singkhe, SAPHEIH yauhmo kauthai no le phaing paiisau ni mosto agare ou. 'Jesuh pho sapheih ye tong thou, bung le bini mormo, bini boimo, bini aukha sei. Simo nuhmo thuthaih ya ni bauh ye se sapheihgrauh ong ja msei. ' hing ye mchima, khalauma, jromsoima bai yachauhsau maing yauhnai nang ou. 

     Sapheihnai brouh no mthauh ni khe bini kau no se nangkhruhsoing ye thang di. Nini chamo (right) no sakhouh ye youh thang ni hingmo le moi chauhkhoi songmo ktusa ye tong phuh wo tre sutar (chauhkhoi buksaih) risoingmo dauh dauh, tre jalaumo dei sei. Tmang mi hingkhe, bung le nini kau no khna ni nai mi ya, bini bkha pass thangri ye, sari srai khe tong ni mchu msei. Aboro se nung bu nini chamo (right) no sa ye, bung no mchem ni nai khe, keha brouh pho kchem khe tong ni le sleh mba, tre se phajng thoing ye baihsa nai sei. 

     'Kcham se kplai, ' hing ye kaubru kau houhgra wo sa yauhmo tong ou. 

CHEMPAI le mai kaimo manoi sei, joto pho si ou. CHEMPAI wa phuh le yapha bai kachreh ye, kasing ye se wa yauh ou. Arphug le kchem hing ye le thauhsouhmo se ongha. 

      Bose, haba mai kaii phuh le abo kachreh ye wanaiha ni bung wo se chirr ka ye thang ou, arphuh khe wanaiha, haba saltung hor dei ktungma wo kong ye, bkung wo khai ye ma toing ou. Skang wo kchem khe tong ye, yauhgu wo kplai ong maing mbauh se bini mmung khe CHEMPAI.

     Abo dei, ging no pass thangri ni hing ye sapheih grauh rau le yahgu wo kchem ong ye, pachi nuh yauhnai tong ou. 

5. SAPHEIHNAI BROUH NI BAUH LE LAHP DE KHOTI? 

    Lahp tongmo le je bini sauhkeha bkha suumo chouh sei. Khoti ongmo se bangkuh ou. Tma wo khoti hingkhe, brouh bai naisleh yauhmo, gingsa yauhmo, stur banau ye lamo sei. Nung phrung ye la ni chongmo tong phi pho sapheihmo, ktupheihmo bai le sa ye, khunju kaingri maing ya. Khna ye khaphang wo pho churuh ya. Brouh ni ging thu ye tongmo no sosa ye, stur banau ye la ni mchu khe se sapheih yauhnai. 

6. SAPHEIH YAUHNAI BROUH NI SITHAI LE TMA TONG? 

     Sapheih yauhnai brouh ni sithai gbangma tong ou. Abo rau ni msing yo adaha rau khe Bo tola ndei sei. 

   1) Yauhksi khunju bai khe khalauma, yauhgra khunju bai khe jromsoima, bkha wo khe bchima, bumtom wo khe waingsouhma toii ye khnasuh di. 

   2) Bini bahchathai yo bahcha nai ye bichar khe di. Bini ortho khe, jodi bini jaga wo se nung ong mi ongkhe, nung le tma kau no sa nai, hingmo no taase ye nai phi di hingmo sei. 

   3) Je sung yauhmo ni khoi ye le kau utor ta ri di. Sung yauh tong ye kau pherau ya pho cha ya. Akhe, kplai ong ni chong ye, bini kau no phikhlaimo pho ham ya. Jera tora risamo  chetur thesra sasamo le hor chung thing yo bol rungsoingmo sei. 

    4) "Nouhbar sih ya le wasouh inang ya, " hing ye kaubru kauhouhgra wo tong dei, areing so le sapheih krupheih yauh ya hing ye si yauhnai. Sauhni bsauh no sasauh pho nai khali ye, snamkhlai yauhnai pho nang ou. 

    5) "Keha yauhmsom har khe ang pho kurmu bal yauhnai nang ou. Rengnai se khorang tor khe yachauhnai pho khorang tor yauhnai nang ou." Hing ye pho bini slaii tre tophlai ni pho ta nai di. 

___________________