BRU JATI YO HABA KASAMO NI KAUTMA
Chini Bru jati yo habakasamo gbangma nuh yauhnai tong ou. Gbangma no le sa paii ya. Je ktor ktor no sa ni mchumo rau singkhe:
1. KAINGMALA (DRESS) WO HABAKASAMO
Jati boii yo janni jati ni sningyauhmo porichoi le kaingmala wo sei. Hakchal tong ye nuhhoih pho ubo le are jaht jati sei hing ye salai ni nangyama bai si ye la maing ou.
Bose, chung Bru ni nouhkhong no bera ye, desor biraijo berai ye, BERAIHA JATI ni mmung maing ye thang phuh wo singkhe, thang dei, thang dei, 'Ang le Bru sei,' hingmo ye tong pho bung le Bru bai le chalnang ye se thangha. Biskang hingmo hawang maingruh nouh bai chalruh, yapri semo doruh le Bru ni jati sauhmul (Niti & Somas) no pauruh pauruh se pau ye thangha.
Tmang mi abo doi khe ong phi mi?
Tma ong ya ong phi ni. Yarung taingso ye bsouh toikumo bai le abo khum le thang ya. Thoikhlai ye se thang ou. Jati ni Yarung khe Somas (Culture) sei. Somas ni Yarung (Root of Culture) khe bu Sonaton Dormo sei. Sonaton Dormo wo se thir tong khe Nini Somas no le bera ni hing se maing ya. Ha wo se berakhlai maing ya, kchaih khe yauh wo toi ye ma tong khe ba bre khe se abo manoi no ba pau phi maing ni.
Bre khe bera maing ya ong phi? Sonaton Dormo le sur ye sa khe ha khoha sei. Ha msing ha pho mosto ha kahamthauh sei. Hakaham wo se Yarung suh khe abo MPHANG le ham ya se youh ya. Je jati pho Sonaton Dormo wo se Yarung suh khe, bini Somas no le ma se ma bera ya. Bini jati ni Somas no se bera khe bung le Sonaton ni aing bai dustur no baihmo sei. Sonaton no cheih khe jati bai Somas no cheihmo sei. Khe ongmbauh wo je jati pho Sonaton wo thir tongnai le bini jati ni porichoi skma maing yauhnai kroi.
Bosi gbangma BERAI JATI yo chung birberai ye, kma ye tong phuh le chini porichoi, chini kaingmala pho kma ye, kluh ye no thangha. Arpho Bosi 1990 A.D. yo khe Moni keha ni dei yo Isor bung no dagemo bai chini Yarung, Soito Sonaton Dormo, adi yo chung toisa ye phaimo ni toimung khrih khrihma no chung no sa ye, phrung ye, toidulphai phiha. Aro nching khe haba karuh karuh kasalai phiha. Arpho bangmo sing brouh le abo no mchisoing yakho ni pherau ye phai maing yakho no tong paija khou.
Arpho brau pho no nouhsingkho wo so hahsoingphai phi maing yakho ong phi pho nouhkhla wo jora le kthumphaisa phiha. Bo hingmo kau khe Dormo no se la phi yakho pho Sonaton Dormo ni toimungma no le hamyauh ye no stersa paiha hingmo sei.
Sonaton ni toimungma no le buktoi yo hamyauh ye stersa phi tong?
Taising yaphang Bosi (1990 nching ye Bosi 2001 bo ni kchar,) wo le Soito Sonaton Ram Mondoly rau Bru ni KAINGMALAI bai kaing ye thu ye Mondry yo thangmo nuh khe naisau ye, mnoisau ye, kaumungchrau ye, goiroiya thangnai rau, hagra sphainai rau, tauphingkhloh rau, brouh no manenai rau, lama kronai rau....jaterjat khe sa ye tong paija ou.
Tmang mi, Siya se ktor ba, ding waiha le Isor ksha khe brau pho mchikhlai ye pherau ye phai nai hingmo doi no tauh le sauhni kau, sauhni kaingmalai yo haba lalaisa ye habakasamo nuh ha. Khakchang ye ma tongha.
2. SOMAS NO CHEIH NI SIMO
Bru jati yo lekha pora kmaing sinai rungnai gbangma tuke yauhnai tongha. Arpho Bosi 2002 ni jora wo le Bru ni 'Somaji Aing' (Customary Law) no sorkhari yo khomata roih ye toisa ye toing yauhmo no hathai si ye dabil KHEKHOUH la yauhnai hathai chung si yakhou, moito pho se kroi kho hing maing ou.
Chini Bru jati le Soijo bongso Maladora, raja ni gusti ongkhlaibi ye phaimo dei, Raja ni aing bai se ha nouh Toidullai ye phai ou. Raja ni tola khe Montry, Kasakau, Yaungsung, Rai, Chapia, Houhloy Chudry, Doloy Chudry, Para Chudry, Para Karbary khe ye se Somas no mthang ye, ha no drauri ye, jati yo rollaisa ye phailai ou.
Jokhon raja lipto ong ye, gonotontro bai ha toiyauh ye thang phuh nching khe, Raja ni khomata kroi kha ong dei no Chudry rau ni khomata pho roih dei, roih dei, roih la ye khoi yauhha. Tmang mi, Somas no lipto khe ye India Sorkhari ni AINGKTORMA (CONSTITUTION OF INDA) ni tola wo Court ni aing bai se pahha Moirbeih (Python) adar mnouh doi mnouh ye khoi yauhha.
Abo no hathai si ye, kau chahsa ye, dage ye tangsarinaiha khe, Sonaton Bagra, Monuram Molshoy, bung se Dt 8/3/2001 wo Sonaton Dormo Soba AGARTALA wo Moni khrouhchi rau bai malai ye, Sonaton Bagra ongmo ni SIKHRUHMO LEKHA (RECOGNITION LETTER) maing pai singkhe bini Dasi rau no Somas cheihkhouh ye dabil khe yauhnai ni kau toisa ye yaphaih ri ha.
Moni ni agia no Palau ye bini Dasi rau bu Bru ni Somas aing boi no soisalai ye jai ongkhe, 2002 wo khe Gawahati yo jati boi ni rengthummo soba wo thang lai ye, arphuh wo khe India ha ni msing yo kungthaibara tongnaima, jati boii no lasing ye bthoh keha khalaiha. Abo bthoh ni mmung khe JANAJATI FAITH & CULTURE PROTECTION FORUM hing ye. Bo bthoh khe India ni jotosuh kungthaibara jati rau janni Somas bai Dormo no mthang ye toisalai yauhnai ni panda wo nangkhruhlai yauhnai ni panda wo bthoh khamo sei.
Abodoi khe ye 2002 nching ye no jati boi ni Somas Sorkhari yo dabil ongsalai ye, Gauhati Hight Court nching ye dabil khemo janni State wo ni ADC yo kau hoihkhlai yauhha. Bru jati nching pho je sinai rungnai rau bu bo ni btung wo le arphuh le cheihsoing phi yakho ba SOITO SONATON RAM MONDOLY rau no Vanavashi Kalyan Ashram rau ni toll wo ruhphrehja ye, Dt.12/1/2010 wo khe bromnang, RANJIT DEBBARMA, CEM TTAADC, Khomulung wo Bru ni Customary Law soi ye joma rilaiha.
Kau lau nai ong mi pura le sasouhsi ya. Asuh wo no bini btung le baihso khoinang gra ye, Bosi 2018 wo khe Bru Customary Law ni khorang bai saroi ha manang wo kplouh phi thang mi. Tauh wo khe Bru ongmo doi, Bru ni Somas le Ang se jai khe nai, aini daito sei hing ye sisraulai ye thang phiha. Yaphang bai Yarung khe SOITO SONATON RAM MONDOLY rau no Raisa ye toibiha. Arpho Yarung le habsing se hah thangmo ong mi keha pho nuh pho nuh ya, hathai pho siyauh ya.
| Soilaha khe belong wo bagra loge ruhphrehja ye, moi maing phai ja mi. Nouh wo souhphai khe Bagra krauh song ye, moing ye chalai phuh khe, Soilaha Nung le dugu bara khe ye toubijamo ba hing ye Bagra cha maingyama bkreingthoih khoikhlai ye chari yauh jaha. Soila ba khrouhphang khalai soidari yo ba bro ni mchang phi sning. |
Bodoi khe ye tre tre wo pho chini Bru jati yo pho haba kasa ha. Mosto Khakchang ye ma tong ou. Arpho Yarung bai krung ya khe khum le bsouh toi Lumo Bai le ding lau ya, ongmbauh wo Yarung no cheih ni hathai Simo sal pho souhphai wanou hing ye asha ma khe phi ou
![]() |
| Beautiful girl and the best actress of the Bru / Reang, Monorama |
